Krzysztof Penderecki „Pasja według św. Łukasza” - Kraków

„Pasję znam od 16 roku życia. To była jedna z niewielu płyt do kupienia w osiedlowej księgarni. Od Pendereckiego rozpoczęła się moja przygoda z muzyką poważną.”
Grzegorz Jarzyna

Swój najsłynniejszy utwór – „Pasję według św. Łukasza” (Passio et Mors Domini Nostri Jesu Christi secundum Lucam) – Krzysztof Penderecki pisał w latach 1963-65 na zamówienie niemieckiego radia Westdeutscher Rundfunk z okazji siedemsetlecia katedry w Münster. W katedrze, 30 marca 1966, roku odbyło się prawykonanie utworu pod dyrekcją Henryka Czyża. Kompozytor miał na uwadze również przypadającą wówczas rocznicę tysiąclecia chrztu Polski.

W Polsce wykonano „Pasję” po raz pierwszy 22 kwietnia 1999 roku w Filharmonii Krakowskiej. 10 czerwca utwór zabrzmiał na dziedzińcu Zamku na Wawelu, a 24 września zaprezentowany został podczas festiwalu „Warszawska Jesień”. We wszystkich polskich wykonaniach brał udział Chór i Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Krakowskiej pod dyrekcją Henryka Czyża.

Krzysztof Penderecki odrodził w swoim utworze starą formę muzyczną, związaną najsilniej z twórczością Jana Sebastiana Bacha, ale sięgającą korzeniami średniowiecznego misterium religijnego. Przystosował ją jednak do czasów współczesnych, zarówno w zakresie środków muzycznych, jak i koncepcji ideowej:

„Chciałem odejść od relacji statycznej, od opowiadania wydarzeń ewangelicznych – mówił Penderecki. Pasja w zamyśle jest dynamicznym, a niekiedy nawet drapieżnym przeżyciem.”
Utwór dedykowany żonie kompozytora, Elżbiecie, przeznaczony jest na chór chłopięcy, trzy chóry mieszane, trzy głosy solowe (sopran, baryton i bas), recytatora i wielką orkiestrę symfoniczną. Penderecki wykorzystał łaciński tekst Ewangelii św. Łukasza z wstawkami zaczerpniętymi z wielkopostnych hymnów, psalmów i trenów. „Pasja” trwa około 80 minut i składa się z dwudziestu czterech odcinków. W pierwszym – Hymnie „O Crux, ave” - przedstawiony zostaje podstawowy materiał melodyczny. Tworzą go dwie serie dwunastotonowe, wykorzystywane potem przez kompozytora w najróżniejszych układach w całej kompozycji. Jednak przy całej nowoczesności języka Penderecki stworzył dzieło przystępne dla zwykłego melomana, o zrozumiałej treści, konstrukcji i emocji. „Nie zastanawiam się nad tym, jak Pasja zostanie określona, czy jest tradycjonalna, czy awangardowa. Dla mnie jest po prostu autentyczna. I to wystarczy.” - tłumaczył kompozytor.

Powodzenie „Pasji” było niezwykłe już od prawykonania. Na koncert w Münster przyjechało ponad siedemdziesięciu dziennikarzy z całej Europy. Przybył także nuncjusz papieski i biskup Münster oraz dyrektor Westdeutscher Rundfunk. Mówiono nawet, że prawykonanie dzieła Pendereckiego odegrało istotną rolę w procesie normalizacji stosunków pomiędzy Polską a Niemiecką Republiką Federalną! Jeszcze w roku prawykonania „Pasja” znalazła się w programie Biennale Muzyki Współczesnej w Wenecji. W następnych latach wykonywano ją wielokrotnie w całej Europie, w Stanach Zjednoczonych, w Ameryce Południowej i Japonii, o nagraniach nie wspominając.

Jaka będzie „Pasja” odczytana na nowo i przeniesiona na scenę przez Grzegorza Jarzynę? Czy zapoczątkuje dalszą współpracę dwóch gigantów – Jarzyny i Pendereckiego?

Krzysztof Penderecki „Pasja według św. Łukasza”

Grzegorz Jarzyna – reżyseria
Magdalena Maciejewska – scenografia, kostiumy
Jacqueline Sobiszewski – światło
Bartek Macias – video

Chór i Orkiestra Filharmonii Krakowskiej
Krzysztof Penderecki – dyrygent

Producent: Filip Berkowicz
Producent wykonawczy: Event Factory